Talalayev: Ispaniya chempionlikka loyiq

Aleks Fergyuson aytgan edi: «Hujum o‘yinlarni yutadi, himoya esa chempionlikni». CHM-2026 bu hikmatni yana bir bor tasdiqladi.

Sakkiz o‘yinda Ispaniya faqat bitta gol o‘tkazib yubordi. Himoyachilar shu qadar aniq ishladiki, darvozabon Simon turnir davomida bor-yo‘g‘i 9 ta seyv amalga oshirdi. Bu finalda argentinalik Martinez qilganidan kamroq!

Finalda sayyoradagi eng kuchli ikki jamoa to‘qnash keldi. 2022-yilgi jahon chempioni 2024-yilgi Yevropa chempioniga qarshi chiqdi. Bundan zo‘r afisha bo‘lishi mumkinmi?

Biroq Ispaniya va Argentina uslub jihatidan butunlay farq qiladi. Biri tizimlilikka, ikkinchisi imporovizatsiyaga tayanadi.

Aytgancha, uchinchi o‘rin uchun o‘yinda ham xuddi shunday bo‘ldi: Tomas Tuhelning tizimli futboli va fransuzlarning individual mahorati to‘qnashdi. O‘shanda ham, hozir ham tizimlilik g‘alaba qozondi. To‘g‘ri, kechagi o‘yin gol mo‘ljaliga boy bo‘lmadi.

Lionel Skalonida hamma narsa bitta o‘yinchiga — buyuk va betakrorga moslashgan. Luis de la Fuente esa boshqacha yondashuvga ega. Ispaniya eng yaxshi tizimli jamoalardan biri ekanini tushunib, u har safar uni raqibga moslashtiradi. Shu sababli markazda o‘zgarishlar bo‘ldi. Pedri turnirni asosiy tarkib o‘yinchisi sifatida boshlagan bo‘lsa, chorak finaldan boshlab opornaya zonada Fabian Ruiz maydonga tushdi.

Hal qiluvchi o‘yinda ispanlar Messini yopishga muvaffaq bo‘ldi. Men oxirigacha u mo‘jiza yaratishiga ishondim. Ammo u bilan shu qadar zich o‘ynashdiki, 120 daqiqa davomida argentinalik sehrgar hech narsa ko‘rsata olmadi.

Tuhel yarim finalda ham bu vazifani uddalagan edi, ammo faqat bir taym. Ikkinchi bo‘limda Leo flanga o‘tib, ajoyib uzatuvchi sifatida namoyon bo‘ldi. To‘qqizta muvaffaqiyatli dribling qildi — tanaffusgacha ular nol edi.

Bu yerda Skaloniga ham alohida to‘xtalish kerak, u o‘yinni o‘z vaqtida qayta qurdi. Past bo‘yli, ammo tajovuzkor, o‘ziga ishongan argentinaliklarning qat‘iy yugurishlari baland bo‘yli inglizlarning massiv himoyasini yorib tashladi. Doimiy bosim, pressing, to‘pni olish, darvoza tomon intilish hisobiga ularga nafas olishga imkon bermadi.

Finalda biz buni ko‘rmadik. Angliya bilan solishtirganda, Ispaniya fundamentalroq jamoa, uni yorib tashlash qiyinroq. Natijada o‘yin «Qizil furya»ning to‘liq nazorati ostida o‘tdi va uning munosib g‘alabasi bilan yakunlandi.

Ispanlar deyarli xato qilmaydi. To‘p bilan ham, to‘psiz ham ajoyib ishlaydi. Zonalarni ochib tashlamaydi. Hamma, shu jumladan Yamal ham individual o‘yinni jamoaviy harakatlar bilan uyg‘unlashtiradi. Hech kim ko‘rpani o‘ziga tortmaydi. Har bir o‘yinchi maydonda undan nima talab qilinishini biladi va raqib himoyasini xotirjam silkitib, uni qoidabuzarlikka majbur qiladi.

Fransuzlarda esa barcha murakkab hujumlar Olise orqali boradi. Qolganlar individual harakatlarga tayanadi. Ayniqsa Mbappe. U driblingga kirishganda, sheriklari, albatta, unga moslashadi. Agar to‘pni yo‘qotsa yoki kesib tashlansa, raqibda qarshi hujum uchun bo‘sh joy paydo bo‘ladi. Ispanlar yarim finalda bundan foydalandi.

Olise haqida yana ikki og‘iz. Uning o‘sishi hayratlanarli. Yigit texnik jihatdan ajoyib qurollangan, qachon uzatish kerakligini nozik his qiladi. Oxirida qo‘shish qoldi. Bu oy davomida Mbappedan kam bo‘lmagan gol urishi mumkin edi, har bir o‘yinda ko‘plab imkoniyatlarga ega bo‘ldi. Agar Maykl gol ura boshlasa, Leo va Kilian bilan bir qatorga turadi.

CHM-2026ning eng yaxshi uchta murabbiyi qatoriga de la Fuente va Skalonidan tashqari Tuhelni ham qo‘shgan bo‘lardim. Yarim finaldan keyin uni o‘z tamoyillaridan voz kechgani va besh himoyachi bilan sxemaga o‘tgani uchun qoraladilar. Ammo alohida olingan o‘yindagi xatolar umumiy manzarani o‘chira olmaydi.

G‘alati, kimdir Sautgeyt Angliyasi bilan Tuhel Angliyasi o‘rtasidagi farqni sezmaydi. Nemis bilan terma jamoada tizimlilik paydo bo‘ldi, o‘yin hujumkorroq bo‘ldi. Chorak finalda u Norvegiyaning asosiy yulduzi Xolannni neytrallashtirdi. Keyin bir taym Messining kislorodini to‘sdi.

Va nihoyat, Argentina bilan o‘yinda murabbiyni qo‘rqoq taktika uchun qoralaganlarga mutlaqo qo‘shilmayman. U mantiq nuqtai nazaridan hamma narsani to‘g‘ri qildi. Shunchaki ish bermadi. Bo‘ladi.

Bu yerda yana shuni hisobga olish kerakki, CHM-2026da inglizlar eng ko‘p uchgan — 22 ming kilometr! Ustiga-ustak meksikaliklar bilan 2200 metr balandlikda kurash olib bordi, qolaversa himoyachining chetlatilishi tufayli butun bir taym o‘n kishi bo‘lib yugurdi. Bu o‘yinchilarning funksional holatiga ta’sir qilmasligi mumkin emas edi. Agar shubhalansangiz, o‘zingiz bir oy shunday rejimda yashab ko‘ring.

Menimcha, yaqin ikki yilda Yevropa futbolida aynan Ispaniya va Angliya gegemon bo‘ladi. Fransiya esa o‘z cho‘qqisidan o‘tib bo‘ldi. Uning o‘yinida balans yo‘q! U yerda yorqin yosh futbolchilar bor, ammo ularning barchasi hujumga intiladi. To‘g‘ri himoyalanishni xohlamaydi, o‘yinga berilib ketadi. Angliyaliklardan farqli o‘laroq, ularda himoya tartibda, qolaversa markazda Rays bor.

Men uchun «Arsenal» yarim himoyachisi — turnir kashfiyoti. U so‘nggi paytlarda qanday o‘sdi! Uch yil oldingi Rays va bugungi Rays — yer va osmon. Hozir o‘yinni daholik bilan boshqaradi, shu bilan birga kurashlarda ham yaxshi, yopishqoq, bo‘sh kelmaydi. Bronza uchun festival jangida Saka o‘yin qahramoni deb tan olindi, u xet-trik qildi. Ammo men sovrinni Raysga bergan bo‘lardim. O‘sha kechada u so‘zsiz eng yaxshi edi.

Fransiyada o‘yin balansi Rabioda saqlanadi. Yarim finalda u faqat bir taym o‘ynadi, tanaffusda esa ikkinchi sariq kartochka olishdan qo‘rqib almashtirishni so‘radi. Adrien ketdi — va usiz darhol hujumga qarab halokatli burilish yuz berdi. Umid qilamanki, Didye Deshamni almashtiradigan Zinedin Zidan Fransiyani avvalgi sozlamalariga qaytaradi, u o‘tkir hujum qilib, uyushgan himoyalanadi.

Katta muvaffaqiyat jamoada super bombardir va ajoyib darvozabon bo‘lsa mumkin. U nafaqat barqaror, balki muntazam qutqaradigan. Angliya va Fransiya tegishlicha Keyn va Mbappega ega, ammo oxirgi chiziqda hammasi unchalik yorqin emas.

Menyam «Milan»da ajoyib mavsum o‘tkazdi va CHM-2026da bir vaqtgacha buzilmas edi. Ammo hal qiluvchi daqiqada qaltiradi, Ispaniya va Angliyadan jami sakkizta gol o‘tkazib yubordi. Va fransuzlar to‘kiladi.

Pikford — tajribali darvozabon, ammo top-daraja emas. Hatto marokashlik Bunu va paragvaylik Xilni ham undan yuqori qo‘yardim. Martines, Simon, Kurtua, Kobele haqida gapirmasa ham bo‘ladi...

Gollandiya, men boshidan xayrixoh bo‘lganman, boshqa hikoya. Yaxshi darvozabon bor — Verbryuggen, ammo gol uruvchi forvard yo‘q. Van Basten yoki van Nistelroy kabi.

Ajablanarlisi, turnir yoshlar orasida yangi yulduzlarni ochmadi. Aksincha, u «jangga faqat qariyalar boradi» tamoyili bo‘yicha o‘tdi. Yorqin misol — Argentina, uning arizasida 39 yoshli Messi boshchiligida 18 jahon chempioni bor.

Yagona istisno — Ispaniya. De la Fuente yoshlarga ishonishdan qo‘rqmaydi, ustiga-ustak ularning ko‘pchiligi bilan milliy terma jamoadan oldin ham ishlagan.

Guruh bosqichida, turli darajadagi jamoalar tufayli o‘zini ko‘rsatish osonroq bo‘lganida, yosh iste’dodlarda qandaydir uchqunlar bor edi. Ammo hammasi epizodlar bilan cheklandi. Pley-offda esa hech kim porlamadi. Hatto Yamal ham — garchi bu yerda, menimcha, gap jarohatda. Ajratib ko‘rsatish mumkin, balki Ispaniya terma jamoasining markaziy himoyachisi Kubarsi. Yigit 19 yoshda, ammo hayratlanarli darajada ishonchli.

Messiga achinarli, ammo Ispaniya — benuqson chempion.

Taktik topilmalar haqida gapiradigan bo‘lsak, Norvegiya va Marokashning hujumdagi xilma-xilligi ko‘zga tashlandi. Avval flanglarga driblyorlar chiqadi. Ular orqaga yugurib ketishi, birga-bir o‘ynashi mumkin. Keyin ularning o‘rniga oddiyroq harakat qiladigan, uzatmalar va to‘p o‘tkazmalar hisobiga doimiy ravishda jarima maydoniga to‘p yuklaydigan futbolchilar qo‘yiladi. Himoyachilar keskin qayta qurishga majbur bo‘ladi va hamma ham buni uddalay olmaydi.

Turnir boshlanishidan oldin chop etilgan birinchi kolonkamda qayd etgandim: tobora ko‘proq universal jamoalar paydo bo‘lmoqda, ular raqibni o‘z darvozasidan uzoqda kutib olishni boshlaydi. Shunday qilib, hujum qilib, ular allaqachon himoyalanadi. Va aksincha, himoyalanib — hujum qiladi.

Ammo CHM-2026da toplarga qarshi bunday o‘ynaganlar kam edi. Belgiya — u ham bo‘lak-bo‘lak, va Marokash. Senegal esa o‘zining portlovchi qarshi hujum o‘yinidan umuman voz kechdi, raqib himoyasini to‘p nazorati bilan silkitishga urindi. Buning uchun jazolandi. Garchi terma jamoa juda kuchli, hozir Afrikada eng yaxshilaridan biri.

...Mashaqqatli futbol marafoni yakunlandi. Ortda 104 o‘yin, uyqusiz tunlar qoldi. Ammo bizning muxlislar uzoq zerikmaydi. Juma kuni Rossiya chempionati boshlanadi. Hammangizni «Baltika» o‘yinlarida kutaman. Tarkibdagi yo‘qotishlarga qaramay, umid qilamanki, biz tomoshabinlarni tomoshabop, o‘ziga xos o‘yin bilan xursand qilishda davom etamiz.